Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability là gì? Dấu hiệu của Intellectual Disability

Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability là gì? Đây là câu hỏi được khá nhiều người quan tâm, đặc biệt là những phụ huynh có con nhỏ cũng như những người muốn tìm hiểu sâu về Tâm lý học phát triển. Bài viết này sẽ cho bạn đọc hiểu rõ về Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability thông qua các thông tin nằm trong cuốn Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần, Phiên bản Thứ năm (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, DSM-5).

Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability là gì - Dấu hiệu của Intellectual Disability
Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability là gì – Dấu hiệu của Intellectual Disability

1. Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability là gì?

Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability là một rối loạn phát triển thần kinh tổng quát được đặc trưng bằng chức năng của trí tuệ và khả năng thích nghi. Nó được định nghĩa là người có chỉ số IQ dưới 70 ngoài những thiếu hụt trong hai hoặc nhiều hành vi thích ứng ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày.

Định nghĩa cũ tập trung hoàn toàn vào nhận thức, định nghĩa hiện tại bao gồm cả một thành phần liên quan đến chức năng tâm thần và một liên quan đến chức năng cá nhân trong môi trường của họ. Nhờ việc tập trung vào khả năng của con người trong thực tế, một người có IQ thấp bất thường có thể không được coi là người thiểu năng trí tuệ.

Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability được phân chia thành hội chứng thiểu năng trí tuệ, trong đó thiểu năng trí tuệ liên quan đến các vấn đề về y tế và dấu hiệu y khoa mang tính hành vi là rõ ràng, và thiểu năng trí tuệ phi hội chứng, trong đó thiểu năng trí tuệ xuất hiện mà không có bất thường nào khác. Hội chứng Down và hội chứng yếu nhiễm sắc thể X là những ví dụ về thiểu năng trí tuệ có hội chứng.

Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability ảnh hưởng đến khoảng 2 đến 3% dân số nói chung. 70% đến 95% những người bị ảnh hưởng có thiểu năng trí tuệ nhẹ. Các trường hợp không triệu chứng hoặc triệu chứng tự phát chiếm 30 đến 50% trường hợp. Khoảng một phần tư các trường hợp có nguồn gốc từ bệnh di truyền, và khoảng 5% trường hợp được thừa kế từ cha hoặc mẹ. Các trường hợp thiểu năng trí tuệ không rõ nguyên nhân ảnh hưởng đến 95 triệu người vào năm 2013.

 

Mức độ nặng của Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability có thể từ nhẹ đến rất nặng:

  • Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability nhẹ: Phần lớn những người bị thiểu năng trí tuệ ở dạng nhẹ đến trung bình. Họ có thể học thực hành các kỹ năng sống và hoạt động hàng ngày với sự hỗ trợ tối thiểu. Tuy nhiên, họ có thể gặp khó khăn trong việc hiểu mọi thứ hoạt động như thế nào và phát triển các kỹ năng xã hội.
  • Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability nặng: Khi bị thiểu năng trí tuệ nặng, con bạn có thể bị chậm phát triển đáng kể. Các em cần được hỗ trợ nhiều hơn so với các bạn thiểu năng trí tuệ nhẹ và hạn chế về kỹ năng giao tiếp.
  • Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability rất nặng: Trẻ em bị thiểu năng trí tuệ rất nặng thường đặc biệt khó giao tiếp và khó thực hiện các hoạt động thể chất. Các em cũng có thể mắc các bệnh lý liên quan và thường được chăm sóc hỗ trợ toàn thời gian.

Trẻ em bị thiểu năng trí tuệ nhẹ có thể sống một cuộc sống đầy đủ chức năng với sự hỗ trợ thích hợp. Tuy nhiên, trẻ em thiểu năng trí tuệ nặng cần được hỗ trợ nhiều hơn và liên tục. Bệnh này từng được gọi là chậm phát triển trí tuệ, mang ý nghĩa tiêu cực trong xã hội và được thay thế bằng thiểu năng trí tuệ. Thuật ngữ này ít gây khó chịu hơn và thể hiện mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability là một trong những khuyết tật về phát triển thường gặp ở trẻ em. Ước tính có khoảng 6,5 triệu người Mỹ bị thiểu năng trí tuệ.

Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability là một rối loạn phát triển thần kinh tổng quát được đặc trưng bằng chức năng của trí tuệ và khả năng thích nghi
Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability là một rối loạn phát triển thần kinh tổng quát được đặc trưng bằng chức năng của trí tuệ và khả năng thích nghi

2. Phân loại các bệnh lý của Intellectual Disability

  • Hội chứng gãy nhiễm sắc thể X: Đây là một bệnh lý di truyền do đột biến ở nhiễm sắc thể X, cũng là dạng thiểu năng trí tuệ di truyền phổ biến nhất. Triệu chứng bao gồm các vấn đề về lời nói, về giác quan và các thay đổi về hành vi.
  • Hội chứng Down: Hội chứng Down là một trong những dạng thiểu năng trí tuệ phổ biến nhất. Bệnh lý này khiến một người phát triển thêm một nhiễm sắc thể làm thay đổi cách mà não và cơ thể phát triển. Những người mắc hội chứng Down có các đặc điểm thể chất riêng là dấu hiệu của bệnh này. Họ có thể có khuôn mặt và mũi phẳng, tai, bàn tay và bàn chân nhỏ, cổ ngắn và mắt xếch lên. Họ thường có chỉ số IQ thấp hơn mức trung bình và bị chậm phát triển.
  • Hội chứng Prader-Willi (PWS): Đây là một bệnh lý di truyền hiếm gặp, ảnh hưởng đến sự phát triển tinh thần và thể chất của trẻ. Đặc điểm chính của chứng rối loạn này là chứng ăn nhiều. Điều này khiến nhiều trẻ bị béo phì. Các triệu chứng khác bao gồm trương lực cơ yếu, các vấn đề về hành vi và chậm phát triển trí tuệ.
  • Các rối loạn thai nhi vì ảnh hưởng rượu (FASDs): Rối loạn thai nhi vì ảnh hưởng rượu chỉ đến một loạt các bệnh lý do lạm dụng rượu khi mang thai. Tuy nhiên, uống một lượng nhỏ rượu khi mang thai cũng có thể gây ra tình trạng này. Các triệu chứng phổ biến của FASDs bao gồm các vấn đề về thị giác hoặc thính giác, các đặc điểm bất thường trên khuôn mặt, chỉ sô IQ thấp và khó khăn về nhận thức.
  • Tự kỷ: Tự kỷ là một bệnh lý phát triển thần kinh gây ra những khó khăn về xã hội, hành vi và giao tiếp. Không rõ nguyên nhân gây ra tình trạng này, tuy nhiên, người ta nghi ngờ là do sự kết hợp của các yếu tố di truyền và môi trường. Một số triệu chứng thường gặp gồm không thể giao tiếp bằng mắt, thiếu quan tâm đến các tương tác xã hội, giao tiếp phi ngôn ngữ và các giác quan nhạy cảm hơn.
Tự kỷ là một bệnh lý của Intellectual Disability, phát triển thần kinh gây ra những khó khăn về xã hội, hành vi và giao tiếp
Tự kỷ là một bệnh lý của Intellectual Disability, phát triển thần kinh gây ra những khó khăn về xã hội, hành vi và giao tiếp

3. Dấu hiệu của Intellectual Disability

Các triệu chứng của Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability thường sẽ bắt đầu xuất hiện ở thời thơ ấu. Trong một số trường hợp, những dấu hiệu này có thể chỉ biểu hiện về mặt thể chất. Bạn có thể nhận thấy con mình có đầu to hoặc nhỏ bất thường, bất thường ở bàn tay hoặc bàn chân hoặc những khác biệt về thể chất khác. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng có những dấu hiệu thể chất này.

Trẻ em có cơ thể khỏe mạnh và bình thường cũng có thể bị thiểu năng trí tuệ. Trẻ bị Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability nặng có thể xuất hiện các triệu chứng ở độ tuổi sớm hơn so với những trẻ ở dạng nhẹ hơn. Nếu bạn lo lắng con mình có thể bị Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability thì đây là một số dấu hiệu ban đầu để nhận biết:

  • Khó nói;
  • Bắt đầu biết di chuyển xung quanh muộn hơn những trẻ khác;
  • Gặp khó khăn khi làm theo hướng dẫn đơn giản;
  • Gặp khó khăn trong việc phát triển các kỹ năng xã hội;
  • Các kĩ năng vận động chậm phát triển;
  • Động kinh;
  • Các cơn giận dữ;
  • Hành vi hung hang;
  • Gặp khó khăn trong việc ghi nhớ;
  • Khó giải quyết các vấn đề;
  • Khó phát triển các kỹ năng xã hội;
  • Khó thể hiện cảm xúc;
  • Không thể thực hiện các hoạt động cá nhân như mặc quần áo hay đi tắm.

Chẩn đoán Thiểu năng trí tuệ theo Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần, Phiên bản Thứ năm (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, DSM-5):

  • A. Những suy giảm chức năng trí tuệ như lập luận, giải quyết vấn đề, lên kế hoạch, tư duy trừu tượng, đánh giá, học tập, học hỏi kinh nghiệm, được khẳng định bởi cả đánh giá lâm sàng và kiểm tra trí tuệ chuẩn. (Deficits in intellectual functions, such as reasoning, problem solving, planning, abstract thinking, judgment, academic learning, and learning from experience, confirmed by both clinical assessment and individualized, standardized intelligence testing.)
  • B. Suy giảm chức năng thích nghi dẫn đến không phát triển được đầy đủ tâm thần và xã hội để sống độc lập và thích nghi xã hội. Nếu không có sự hỗ trợ thường xuyên, kém thích ứng thể hiện trong một hoặc nhiều hoạt động thường ngày như giao tiếp, tham gia xã hội và sống phụ thuộc trong nhiều môi trường như ở nhà, trường học, công việc và giao tiếp. (Deficits in adaptive functioning that result in failure to meet developmental and sociocultural standards for personal independence and social responsibility. Without ongoing support, the adaptive deficits limit functioning in one or more activities of daily life, such as communication, social participation, and independent living, across multiple environments, such as home, school, work, and community.)
  • C. Khởi phát của suy giảm trí tuệ và thích ứng trong thời kỳ phát triển. (Onset of intellectual and adaptive deficits during the developmental period)

Lưu ý khi chẩn đoán, cần phân biệt Rối loạn phát triển trí tuệ với các bệnh sau để tránh nhầm lẫn:

  • Major and Mild Neurocognitive Disorders (Rối loạn thần kinh nhận thức Chủ yếu và nhẹ)
  • Communication Disorders (Rối loạn Giao tiếp)
  • Specific Learning Disorder/ SLD (Rối loạn Học biệt định)
  • Autism Spectrum Disorder/ ASD (Rối loạn Phổ tự kỷ)
Các triệu chứng của Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability thường sẽ bắt đầu xuất hiện ở thời thơ ấu
Các triệu chứng của Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability thường sẽ bắt đầu xuất hiện ở thời thơ ấu

4. Nguyên nhân gây Intellectual Disability

Bất cứ điều gì cản trở sự tăng trưởng và phát triển toàn diện của trẻ đều có thể gây Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability. Có thể khó để xác định nguyên nhân cụ thể gây thiểu năng trí tuệ trong một số trường hợp. Những nguyên nhân phổ biến nhất gồm:

  • Biến chứng thai kỳ;
  • Di truyền;
  • Mắc bệnh thời thơ ấu ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ;
  • Các yếu tố môi trường như ô nhiễm;
  • Lạm dụng thể chất hoặc cảm xúc nghiêm trọng;
  • Suy dinh dưỡng;
  • Sinh non;
  • Bất thường nhiễm sắc thể như hội chứng Down;
  • Chấn thương đầu.
Bất cứ điều gì cản trở sự tăng trưởng và phát triển toàn diện của trẻ đều có thể gây Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability
Bất cứ điều gì cản trở sự tăng trưởng và phát triển toàn diện của trẻ đều có thể gây Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability

5. Điều trị Intellectual Disability

Không có phương pháp điều trị duy nhất cho Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability. Đây là tình trạng kéo dài suốt đời nên sẽ cần được kiểm soát liên tục. Chìa khóa của việc điều trị đúng là can thiệp sớm. Chẩn đoán xác định và lên kế hoạch điều trị ngay khi bạn nhận thấy các triệu chứng ban đầu của thiểu năng trí tuệ là rất quan trọng.

Điều trị dưới hình thức hỗ trợ và chăm sóc giúp cải thiện hoạt động hàng ngày của người sống chung với tình trạng bệnh. Hiện nay chưa có cách chữa cho Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability. Mục đích chính của việc điều trị là cải thiện hoạt động hàng ngày của người bệnh.

Cần nhớ rằng trẻ em bị Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability cũng có nhu cầu như bất kỳ đứa trẻ nào khác. Tạo điều kiện cho chúng ở cùng với bạn bè cùng trang lứa và cho chúng thường xuyên tham gia các hoạt động trẻ thơ là điều cần thiếu cho sự phát triển của trẻ. Cha mẹ của những đứa trẻ bị thiểu năng trí tuệ thường cảm thấy cần phải giữ con tách biệt để bảo vệ chúng khỏi bị chế giễu hoặc bắt nạt. Tuy nhiên, điều này không giúp ích gì cho việc phát triển các kỹ năng xã hội của trẻ.

Nếu bạn là cha mẹ của một đứa trẻ bị Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability, đây là một số điều bạn có thể làm để đảm bảo rằng con bạn đang sống một cuộc sống khỏe mạnh và đầy đủ chức năng:

  • Tham gia một nhóm trợ giúp: Một nhóm trợ giúp gồm cha mẹ và những người bị thiểu năng trí tuệ có thể cung cấp nhiều thông tin đáng tin cậy và hỗ trợ tinh thần.
  • Tìm hiểu thêm về tình trạng bệnh: Nên dành thời gian nghiên cứu và tìm hiểu càng nhiều càng tốt về tình trạng mà con bạn đang đối mặt.
  • Đừng thúc giục quá trình điều trị: Thiểu năng trí tuệ là một tình trạng kéo dài suốt đời. Quá trình điều trị của con bạn có thể mất một thời gian dài trước khi bạn thấy bất kỳ tiến triển nào. Trong trường hợp nặng, đừng mong đợi con bạn có thể tiến bộ nhanh chóng.
  • Duy trì cuộc sống xã hội: Duy trì cuộc sống xã hội của con nếu con đã được chẩn đoán mắc bệnh. Cô lập con có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng.
  • Tham gia vào quá trình điều trị của trẻ: Trong quá trình điều trị, trẻ sẽ tương tác với các chuyên gia để cải thiện các chức năng của mình. Việc bạn tham gia vào quá trình này rất cần thiết.
Không có phương pháp điều trị duy nhất cho Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability
Không có phương pháp điều trị duy nhất cho Thiểu năng trí tuệ hay Intellectual Disability

Brade Mar

5/5 - (10 bình chọn)

Cong-viec-Marketing